Ode aan het Sovjet tualet

Vasile Ernu | November 01, 2008
Translated by: H.R.W. Trok

 

Ode aan het Sovjet tualet

 

Opgedragen aan Ilya Kabakov

 

 

Niets is intiemer in het leven van een Sovjet-burger dan het tualet (sta me toe dat ik, vanwege het immense respect dat ik voor deze plek en dit woord heb, in dit artikel de originele Sovjet benaming gebruik; Tualet). Het is misschien wel het meest intieme woord dat de Sovjet burger kent. Het tualet is een plek waar jij en alleen maar jij bepaalde problemen op kunt lossen die niemand voor jou in de plaats op kan lossen. Niemand, niet je vader, niet je moeder, niet je vrouw of je vriend en zelfs de eerste secretaris kunnen je niet vervangen bij het verplichte bezoek dat je aan het tualet moet maken. De ervaring die je op deze plek hebt tekent je voor je hele leven. Je hele leven blijf je een intieme verhouding met deze plek en met de ervaringen op deze plek houden. De ervaring wij allen op deze plek gehad hebben is deel uit gaan maken van ons collectief bewustzijn. De ervaring op het Sovjet tualet is doorgedrongen tot onze gemeenschappelijk gedeelde ervaringen en is inmiddels één van de essentiële eigenschappen van onze geest geworden.

 

Ik weet niet precies wat voor ervaring een burger van een westers kapitalistisch land heeft, maar toen ik voor de eerste keer een dergelijk land bezocht voelde ik me op de wc’s voor het eerst niet op mijn gemak. Dit kwam niet omdat ze smerig zijn, aangezien ze vergeleken met het Sovjet tualet ware paradijzen zijn. Dit kwam ook niet vanwege vanwege het gebrek van respect van de intimiteit aangezien de meeste toiletten schotten hebben die je beschermen tegen de ogen van je buurman, maar vanwege het onvermogen om je een intiem gevoel te geven. Voor een Sovjetburger is dit onacceptabel. Het tualet is collectieve intimiteit in haar zuiverste vorm. De Sovjetburger verstopt zich ten opzichte van het luxueuze kapitalistische toilet om de eenvoudige reden dat deze ruimte geen intieme verhouding met hem heeft. Om deze reden bestaan er geen herinneringen aan de westerse wc’s. Daar waar geen herinnering bestaat, bestaat geen intimiteit.

 

Wat maakt deze verdoemde plek dan zo bijzonder? Goed, ik zal jullie het één en ander vertellen, dingen die ik over het algemeen niet met anderen deel en die iedereen voor zichzelf houdt. Het is moeilijk om dit soort intieme verhalen te vertellen; deze dingen bewaar je voor jezelf om ze zelf te herinneren en er zelf van na te genieten. Er zijn maar weinigen die hierover vertellen en nog kleiner is het aantal dat hier ook over kán vertellen. Maar ik zal het proberen.

 

Om te beginnen wil ik jullie vertellen dat er twee elementaire soorten van het Sovjet tualet zijn waarvan elke Sovjetburger houdt of die hij juist haat. Echter, ongeacht van het gevoel dat je er bij hebt, denk je aan één van deze twee soorten als een deel van je bewustzijn. Het eerste tualet is die van de Komunalka. Daar kom je er voor de eerste keer mee in aanraking en daar beleef je de eerste momenten van intimiteit met een dergelijke ruimte. Het tualet van de Komunalka is een openbare ruimte die toebehoort aan alle bewoners van het huis. Het is dus een plaats van intimiteit van meerdere personen en niet alleen van die van jouw familie. Hier komen tjotja Klava en djadja Valodja vandaan, net als de beeldschone Marusja, hoofdpijn Ljonja en alle andere 20 bewoners van het huis. Deze plek steunt, respecteert en bedient iedereen in gelijke mate. Het tualet discrimineert niet. Jij kan je tegenover hem vergissen maar hij kan zich tegenover jouw nooit vergissen.

 

Naar het tualet gaan is een kunst op zich maar die van de Komunalka is een heuze inwijding. Je wordt een soort stalker, een gids van je innerlijk bewustzijn. Als je er heen gaat moet je je er van bewust zijn dat je, ondanks het feit dat je alleen bent, in de gaten gehouden wordt door de buren. Er is in ieder geval één die je in de gaten houdt en vervolgens becommentariseert; “Daar heb je hem weer, die blijft er zeker een half uur op zitten, hij leest zeker romans of weet ik veel wat hij daar allemaal uitvreet”. Inderdaad, als je naar het tualet gaat , tenminste als je deze plek  respecteert, moet je altijd twee dingen bij je hebben; een boek een toiletpapier. Toiletpapier is iets dat je nooit in het tualet zal aantreffen. Je moet het dan ook een eervolle plek in je kamer geven. Je zal er ook zuinig mee moeten zijn. Je moet echter niet denken dat wanneer je het toiletpapier vergeten bent je in een gênante situatie terecht komt. Nee. Je zal daar in een hoek óf de krant Pravda van vorig jaar aantreffen, hetgeen dat je lectuurprobleem ook meteen oplost, óf een stapel krantenknipsels die netjes met een schaar uit de Komsomoliskaia Pravda zijn geknipt. Hier is tjotja Klava verantwoordelijk voor.

 

Voor wat het boek betreft bestaat er geen concrete voorkeur voor de plek. Alles hangt van jou af. Je hebt de vrijheid om het boek te lezen dat je wilt Het tualet is de leesruimte bij uitstek en de plaats die de meeste remarkabele sovjet intellectuelen heeft geproduceerd. Denk nu niet dat de Sovjetschool de grootste bijdrage heeft geleverd aan ons onderwijs. Het tualet verslaat echter ruimschoots alle onderwijs- en cultuurinstituten voor wat betreft onze ontwikkeling. We zouden op de momenten dat we die mensen en instituten bedanken, die ons onderwezen en ontwikkeld hebben, niet moeten vergeten dat we ook dit heiligdom van de Sovjetcultuur moeten bedanken.

 

Het tweede belangrijke tualet uit ons leven van hoge Sovjetbeschaving is het openbare tualet. Hier is sprake van een andere ruimte, een andere wereld, een andere aardbeving van het zijn’. Hier is de ervaring sterker, vleziger en biologischer. Hier dringt het tualet door tot op het bot. Als bij de eerste de collectieve ervaring voorbestemd en afstandelijk was, dan kan van de tweede gesteld worden dat de gemeenschappelijke ervaring direct was.

 

Verspreid over het hele land, van Kamtjatska tot aan Vilnius, van institututen zoals scholen tot aan fabrieken en werkplaatsen zal je de witgeschilderde constructies aantreffen die op de hoeken tegenover elkaar beschilderd zijn met de grote letters  М en Ж  (respectievelijk voor Man en Vrouw). Het klassieke ontwerp heeft geen deuren en bestaat feitelijk uit een muur in de vorm van een L die de ingang beschermt en die het direct naar binnen kijken verhindert. Niemand heeft echter de behoefte om zoiets te zien. Het openbare Sovjet-tualet is alles behalve een peep-show. Hier kijkt niemand naar elkaar, men beschermt zich zelfs tegen gluurders. Iedereen zoekt naar een dood punt om tegen aan te staren. Ondanks dit alles gebeurt er iets merkwaardigs. Je begint naar jezelf te kijken met de ogen van iemand anders. Je kijkt naar jezelf alsof je wordt gezien door de ander, je bekijkt je zelf met zijn ogen. Ditalles zorgt ervoor dat je je nog minder op je gemak voelt en het geeft je een vreemd gevoel dat je niet kan plaatsen.

 

Wanneer je daar naar binnen ging moest je vastberaden zijn, snel lopen en uitkijken waar je loopt. Soms moet je sterk in je schoenen staan om hetgeen voor elkaar te krijgen wat je je voorgenomen had. Soms moet je het uitstellen en soms moet je het op dat moment zelfs helemaal opgeven. Met het openbaar tualet bevond je je in een ware strijd, maar je moest hem respecteren aangezien je je geen leven zonder deze plek voor kon stellen. Geleidelijk begon de strijd, de geur en de manier hoe hij was deel van je uit te maken..

 

Daar, naast een muur, was een soort aflopende goot (bij de heren) waardoor zo nu en dan water stroomde. Als er überhaupt al water doorheen stroomde. Dit was de urinoir. Aan de andere kant was er een rij van gaten in de grond, met gaten bedoel ik eerder beerputten. Aan weerszijde van de goten bevonden zich de voetafdrukken, die op een iets hoger reliëf lagen. Alles was zichtbaar. Deze aangegeven voetafdrukken waren bedoeld om je te helpen de adelaarspositie in te nemen, precies boven de beerput. Ik weet niet precies hoe de Sovjetburger dat voor elkaar kreeg, ondanks het feit dat hij al op school geleerd had te mikken lukte het hier niemand de beerput te vinden. De drol van de Sovjetburger wilde niet het gat in, hij wilde niet verloren gaan in het Niets. Hij verlangde meer respect, hij wilde bij ons blijven, hij wilde ons vertellen dat hij net als ons een bestaan leidt. Ik weet niet hoe hij het voor elkaar kreeg maar het lukte hem wel. Hij bleef bij ons aan de oppervlakte. Het is natuurlijk nutteloos te vertellen dat toiletpapier niet bestond en dat kraantjes uiterst zeldzaam waren. Het openbare tualet was een strijd tussen leven en dood, het was de plek waar een grote gevechten gehouden werden. Je wilde je uitwerpselen in het niets gooien, de esentie van je bestaan, maar het verzet hiertegen was hevig. De strijd en de plek van de strijd zijn geleidelijk aan begonnen, ze zijn geleidelijk aan deel van ons uit gaan maken. Zo is het nu net en door reductio ad absurdum zie je jezelf in een tualet met een pedestal (voetsteun) passen, je moest namelijk met je voeten op de pedestal staan. Je kan echter deze matristische pozitie niet verplichten.

 

In deze intieme ruimte van het Sovjet-‘zijn’ vind je het meest authentieke archief van berichten geschreven door de Sovjetburger aan het massale Sovjetvolk. Berichten waarmee de simpele burger met de hele wereld praat. Deze berichten zijn geschreven op de binnenmuren van het tualet, die meestal al lang niet meer wit zijn. Ze zijn met van alles geschreven, van krijt en pen tot aan poep. De berichten zijn meestal verbonden aan de meest fundamentele thema’s: van liefde, zoals bijvoorbeeld ΜAШA + BOBA = ЛЮБOBЬ tot aan de meest smaakvolle scheldwoorden. De scheldwoorden vatten perfect de werkelijke gedachte en wensen van het Sovjetvolk samen. Ik denk dat in het Sovjetrussisch maximaal tien woorden of uitdrukkingen zijn die de hele Sovjetbeschaving en het Sovjetbestaan samenvatten. Deze woorden vind je niet in de Complete Werken van Lenin, niet in Het Kapitaal van Marx en ook niet in de achterhaalde werken van de Amerikaanse kremlinologen. Deze woorden vind je alleen maar hier, allemaal op één plaats.

 

Ik zou hier nog iets aan toe willen voegen. Je moet daarvoor wel Proust gelezen hebben. Ik zeg je dat voor een Sovjetburger niets de rol van de madelainebiscuits van Proust beter kan vervullen dan het tualet. Het Sovjet tualet vervult voor ons deze functie. Die lucht van pies, poep en van het vele vele chloor dat er vaak voor zorgt dat de tranen onvrijwillig uit je ogen komen, dat beeld van de witte muren met sporen van pies, voetafdrukken en vulgaire leuzen, die koude tocht die er ’s winters doorheen trekt vormen ook vandaag de dag nog de allermooiste en de allersmerigste herrinnering van de Sovjetburger. Het tualet haalt de diep verstopte herinneringen naar boven en zorgt er misschien voor dat je je leven herleeft.

 

About this issue

This July, The Observer Translation Project leaves its usual format to present a special CRISIS ISSUE. Things are tough all over. Hard Times suddenly feels like the book of the moment. The global economic crisis impacts life as we know it, and viewed from Bucharest the effects reverberate in domains that include geo-politics and publishing in Romania and abroad, with the crisis at The Observer Translation Project as an instance of a universal phenomenon. read more...

Translator's Choice

Author: Vasile Ernu
Translated by: Monika Oslaj

Oda sovjetskom toaletu

Oda sovjetskom toaletu Posvećeno Iliji Kabakovu Za sovjetskog građanina ne postoji ništa intimnije od toaleta (Dopustite mi sa velikim poštovanjem koje imam prema ovom mjestu i ovoj ...

Exquisite Corpse

Planned events in Cultural Agenda see All Planned Events

17 December
Tardes de Cinema Romeno
As tardes de cinema romeno do ICR Lisboa continuam no dia 17 de Dezembro de 2009, às 19h00, na ...
14 December
Omaggio a Gheorghe Dinica Proiezione del film "Filantropica" (regia Nae Caranfil, 2002)
“Filantropica” è uno dei film che più rendono giustizia al ...
12 December
Årets Nobelpristagare i litteratur Herta Müller gästar Dramaten
Foto: Cato Lein 12.12.2009, Dramaten, Nybroplan, Stockholm I samband med Nobelveckan kommer ...
10 December
Romanian Festival @ Peninsula Arts - University of Plymouth
13 & 14 November 2009. Films until 18 December. Twenty of Romania's most influential and ...
10 December
Lesung und Gespräch mit Ioana Nicolaie
Donnerstag, 10. Dezember, um 19.30 Uhr Ort: Szimpla Café Gärtnerstrs.15, ...
 
 

Our Partners

Razvan Lazar_Dunkelkammer SENSO TV Eurotopics Institutul Cultural Roman Economic Forum Krynica Radio Romania Muzical Liternet Radio France International Romania Suplimentul de cultura Radio Lynx