Η ΩΔΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚΗΣ ΤΟΥΑΛΕΤΑΣ

Vasile Ernu | November 01, 2008
Translated by: Maria Sekertzi

 

Δεν υπάρχει τίποτα πιο προσωπικό στη ζωή ενός πολίτη της Σοβιετικής Ένωσης από την τουαλέτα. (Κάντε μου τη χάρη, από έντονο σεβασμό που έχω γι αυτό το χώρο και τη λέξη, να κρατήσω τη σοβιετική της μορφή: Τουαλέτα). Αυτή η λέξη, είναι πολύ πιθανό να είναι η πιο οικεία λέξη στη ζωή ενός πολίτη της Σοβιετικής ένωσης. Η τουαλέτα, είναι ο μοναδικός χώρος που εσύ και μόνο εσύ αντιμετωπίζεις καταστάσεις που κανένας άλλος δε μπορεί να τις αντιμετωπίσει για χάρη σου. Κανένας, ούτε ο πατέρας σου, ούτε η μητέρα σου, ούτε η σύζυγος σου ή οι φίλοι σου και πόσο μάλλον ο πρωθυπουργός δεν μπορεί να αντικαταστήσει την υποχρεωτική επίσκεψη που πρέπει να κάνεις στην τουαλέτα. Η εμπειρία που έχεις με αυτόν τον χώρο σε καθορίζει για μια ζωή, η ολοκλήρωση της ύπαρξης σου είναι συνδεδεμένη άμεσα με αυτόν τον χώρο και με την εμπειρία σ΄αυτόν τον χώρο. Η εμπειρία την οποία είχε ο καθένας από μας σε αυτόν τον χώρο, γίνεται κομμάτι της συλλογικής μας οντότητας. Η εμπειρία της σοβιετικής τουαλέτας είναι ένα άριστο στοιχείο το οποίο κατακτήσαμε και έγινε ένα απ τα γνώριμα και σημαντικά χαρακτηριστικά της νοοτροπίας μας.

Δεν ξέρω ακριβώς τι εμπειρία έχει ένας πολίτης μιας δυτικής καπιταλιστικής χώρας, όμως όταν έφτασα για πρώτη φορά σε μια τέτοιου είδους χώρα, το πρώτο πράγμα που μου δημιούργησε μια ιδιαίτερα ενοχλητική εντύπωση ήταν τα wc.  Δεν ενοχλήθηκα από την αθλιότητα τους, δεδομένου ότι δίπλα στη σοβιετική τουαλέτα  αυτές είναι πραγματικός παράδεισος και ούτε λόγω του απόλυτου σεβασμού στην ιδιωτική τους χρήση η οποία σε προστατεύει απ τα μάτια του γείτονα, αλλά λόγω της ανικανότητας τους να σε κάνουν να νιώσεις οικεία. Για τον πολίτη της Σοβιετικής ένωσης αυτό είναι ανεπίτρεπτο.  Η τουαλέτα είναι η απόλυτη οικειότητα σε ολόκληρη την ύπαρξη της. Η καπιταλιστική τουαλέτα προκαλεί δυσκοιλιότητα στον κάτοικο της Σοβιετικής Ένωσης για τον απλό λόγο ότι αυτός ο χώρος δεν του προκαλεί την παραμικρή αίσθηση οικειότητας. Γι αυτόν τον λόγο δεν υπάρχουν ενδείξεις wc της Δυτικής Ευρώπης κι εκεί όπου δεν υπάρχουν δεν υπάρχει ούτε οικειότητα.

Τι χρειάζεται να γίνει για να είναι αυτός ο χώρος τόσο ξεχωριστός? Εντάξει λοιπόν, θα προσπαθήσω να σας πω πράγματα που γενικά δεν λέγονται και ο καθένας τα κρατάει μόνο για τον εαυτό του. Είναι δύσκολο να διηγηθώ τις πιο προσωπικές αναμνήσεις. Αυτά τα πράγματα υπάρχουν μόνο για να τα θυμόμαστε και να χαιρόμαστε μ αυτά. Λίγοι είναι αυτοί που τα διηγούνται και ακόμα πιο λίγοι αυτοί που μπορούν να τα διηγηθούν. Όμως, ας προσπαθήσω.

Πρώτα απ όλα, θέλω να σας πω ότι υπάρχουν δύο βασικά είδη σοβιετικής τουαλέτας τα οποία οποιοσδήποτε πολίτης της Σοβιετικής ‘Ενωσης αγαπάει ή μισεί. Όμως, η διαφορά του συναισθήματος που έχεις σε γι αυτές καθορίζει την ύπαρξη σου. Το πρώτο είδος τουαλέτας ονομάζεται Komunalka. Εκεί βιώνεις τις πρώτες στιγμές οικειότητας με αυτόν το χώρο. Η τουαλέτα Komunalka είναι ένας κοινόχρηστος χώρος που ανήκει στους ιδιοκτήτες του σπιτιού. Είναι λοιπόν ένας χώρος πολύ οικείος για πολλά άτομα  και όχι μόνο για τα μέλη της οικογένειας σου. Εδώ μπαίνει η θεία Κλάβα,η Βαλόντεα και η όμορφη Μαρουσέα ακόμα και η αντιπαθητική Λιονέα και όλοι οι υπόλοιποι είκοσι κάτοικοι του σπιτιού. Αυτός ο χώρος υποστηρίζει και σέβεται τον κάθε ένα σε κάθε περίπτωση τουαλέτα δεν κάνει διακρίσεις. Εσύ μπορείς να υποκριθείς σ αυτήν, αυτή όμως ποτέ μπροστά σε σένα.

Το να πηγαίνεις στην τουαλέτα είναι ένα πραγματικό είδος τέχνης, και ιδίως η τουαλέτα Komunalka προσδιορίζει ένα είδος μύησης σ αυτήν. Γίνεσαι κάτι σαν κύριος ολόκληρης της ύπαρξης σου. Κάθε φορά που πηγαίνεις, θα πρέπει να ξέρεις ότι όσο μόνος και να σαι εκεί,  θα ακολουθήσουν κι άλλοι. Θα υπάρξει το λιγότερο ένας που θα ακολουθήσει και θα σχολιάσει.. «Είναι μέσα εδώ και μισή ώρα και διαβάζει εφημερίδα ή κι εγώ δεν ξέρω τι στο καλό κάνει» Στην πραγματικότητα, όταν πηγαίνεις στην τουαλέτα, αν βέβαια σέβεσαι αυτόν τον χώρο, θα πρέπει να έχεις μαζί σου δύο πράγματα. Ένα βιβλίο και χαρτί υγείας. Το χαρτί υγείας είναι ένα αντικείμενο το οποίο ποτέ δεν θα το βρεις στην τουαλέτα. Πρέπει να βρίσκεται σε περίοπτη θέση μέσα στο δωμάτιο σου και να το χρησιμοποιείς με φειδώ. Ακόμα, μην αυταπατάσαι ότι σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης θα βρεις το χαρτί υγείας που έχεις ξεχάσει την προηγούμενη φορά. Όχι βέβαια! Μέσα, σε μια γωνία θα βρεις την εφημερίδα Pravda του προηγούμενου έτους που η ανάγνωση της σε διευκολύνει αυτόματα ή όμορφα τεμαχισμένα με ψαλίδι  κομματάκια απ την Komsomoliskaia Pravda της θείας Κλάβας.

Δεν υπάρχουν συγκεκριμένες προτιμήσεις στο διάβασμα σ αυτόν τον χώρο.  Εξαρτάται από σένα. Έχεις την ελευθερία να διαλέξεις οτιδήποτε επιθυμείς να διαβάσεις. Η τουαλέτα είναι ένα τέλειο αναγνωστήριο και ο χώρος όπου πάρα πολύ σημαντικοί Σοβιετικοί λογοτέχνες δημιούργησαν. Μη έχετε την εντύπωση ότι η εκπαιδευτική αξία μας βρίσκεται στα σοβιετικά σχολεία, στη βιβλιοθήκη Nadejda Krupskaia ή Lenin ή στο πανεπιστήμιο Lomonosov.  Φυσικά βέβαια κατέχουν αξιέπαινη θέση στην εκπαίδευση μας. Όμως η τουαλέτα υπερέχει όλων αυτών των ιδρυμάτων. Έτσι λοιπόν όταν επιθυμούμε να μακαρίσουμε τους ανθρώπους και τα ινστιτούτα που διαμόρφωσαν την εκπαίδευση μας δεν πρέπει να ξεχνάμε να ευχαριστούμε και τον ιερό αυτόν χώρο της σοβιετικής τουαλέτας .

Το δεύτερο πολύ σημαντικό είδος τουαλέτας που σημαδεύει τον μεγάλο σοβιετικό πολιτισμό μας είναι η δημόσια τουαλέτα. Αυτή αποτελεί μια άλλη κατηγορία, έναν άλλο κόσμο και ένα άλλο ζωτικό στοιχείο της ύπαρξης. Η εμπειρία σ΄αυτή την τουαλέτα είναι μεγαλύτερης ζωτικής και βιολογικής σημασίας. Εδώ, η τουαλέτα γίνεται ένα με σένα. Αν η πρώτη συνολική εμπειρία ήταν προσδοκώμενη, γνώριμη και  απόμακρη αλλά όχι παρούσα, η δεύτερη συνολική εμπειρία είναι άμεση.

Σε όλες τις συμπεριλαμβανόμενες χώρες, απ το Καμτσιάτκα μέχρι το Βιλνίους, από τα ινστιτούτα καθώς επίσης απ τα σχολεία μέχρι τα εργοστάσια και τα εργοτάξια θα δεις χτισμένες ασπρισμένες τουαλέτες οι οποίες στην γωνίες αντίθετα γράφουν με γράμματα μεγάλα Α κ Γ ( δηλαδή Ανδρών και Γυναικών). Το κλασικό μοντέλο είναι χωρίς πόρτες παρά μόνο με έναν τοίχο σε σχήμα L το οποίο προστατεύει την είσοδο και εμποδίζει την οπτική πρόσβαση στο εσωτερικό της. Κανένας δεν είχε καν την περιέργεια να κοιτάξει. Στη δημόσια σοβιετική τουαλέτα οι άνθρωποι δεν κοιτάζονται μεταξύ τους. Τα βλέμματα απομακρύνονται πολύ γρήγορα και η παραμονή τους σηματοδοτεί αιτία διαμάχης. Κάτι περίεργο συμβαίνει εδώ. Κοιτάς ο ίδιος τον εαυτό σου μέσω του βλέμματος κάποιου άλλου. Παρατηρείς τον εαυτό σου όπως θα μπορούσε να σε κοιτάξει κάποιος άλλος με τα μάτια του. Αυτή η κατάσταση σε ενοχλεί όλο και περισσότερο και σου  γεννά ένα παράξενο συναίσθημα που δεν το είχες ξανανιώσει.

Όταν μπαίνεις εκεί μέσα, πρέπει να είσαι αποφασισμένος, οι κινήσεις σου να είναι γρήγορες και να προσέχεις που πατάς. Κάποιες φορές πρέπει να σε χαρακτηρίζει διορατικότητα για να επιτύχεις το στόχο σου. Κάποιες φορές δηλαδή να αναβάλεις την απόφαση σου και κάποιες άλλες να την εκτελέσεις εκείνη τη στιγμή. Στη δημόσια τουαλέτα βρίσκεσαι σε ένα πεδίο μάχης, σε σύρραξη, όμως είναι ένας χώρος που σέβεσαι γιατί δε θα μπορούσες να φανταστείς τη ζωή σου χωρίς αυτόν. Γιατί η αίσθηση, ο αγώνας στον χώρο, η μυρωδιά και το σχήμα της αποτελούν και κομμάτια δικά σου.

Πιο πέρα, κοντά σε έναν τοίχο βρίσκεται ένα κεκλιμένο κομμάτι (στην τουαλέτα των ανδρών) απ το οποίο αναβλύζει που και που νερό ή δε τρέχει καθόλου. Είναι ένας χώρος για κατούρημα. Στην άλλη πλευρά υπάρχουν κάποιες τρύπες στο έδαφος ή λείπουν ολόκληρα κομμάτια. Γύρω από τις τρύπες υπάρχουν ανυψωμένα πέλματα, όλα φαίνονται. Αυτό το στιλ βοηθάει να πάρεις τη θέση του αετού ακριβώς πάνω από την τρύπα. Αν και ο πολίτης της Σοβιετικής ένωσης ήταν εκπαιδευμένος απ το σχολείο να διατηρεί αυτή τη θέση, δεν μπορώ να καταλάβω πως γίνεται και ποτέ δεν μπορεί να πετύχει την τρύπα. Τα απόβλητα του Σοβιετικού πολίτη δε θέλουν να μπουν στην τρύπα, δεν επιθυμούν να χαθούν σ αυτό το κενό, σ αυτή το χάος, Απαιτούν πιο πολύ σεβασμό, θέλουν να παραμείνουν μαζί μας, να μας πουν ότι παραμένουν το ίδιο φρέσκα. Δε ξέρω πως γίνεται και τα καταφέρνουν πάντως τα καταφέρνουν. Παραμένουν στην επιφάνεια. Φυσικά δεν υπάρχει λόγος να σας πω πως χαρτί υγείας δεν υπήρχε και το καζανάκι ήταν κάτι σπάνιο. Η δημόσια τουαλέτα ήταν μια μάχη ζωής και θανάτου, ήταν το μέρος όπου λάμβαναν χώρα μεγάλες μάχες. Εσύ επιθυμούσες να ρίξεις στο κενό τα απόβλητα σου αλλά αντιστεκόταν απίστευτα. Η μάχη αυτή και ο χώρος της μάχης άρχιζαν σιγά σιγά, κλιμακωτά να γίνονται δικά σου κομμάτια. Σε περίπτωση που η τουαλέτα είχε κάθισμα, το να ανέβεις σ αυτό με τα πόδια ήταν αναπόφευκτο.

Μέσα σ αυτόν τον οικείο χώρο του σοβιετικού κόσμου μπορείς να βρεις αυθεντικά αρχεία, καταγεγραμμένα από τον πολίτη της Σοβιετικής ένωσης για τον μεγαλοπρεπή σοβιετικό λαό. Μηνύματα με τα οποία ο πολίτης μιλάει πολύ απλά με ολόκληρο τον κόσμο. Αυτά τα μηνύματα είναι γραμμένα στους εσωτερικούς τοίχους των τουαλετών που από καιρό δεν είναι πλέον άσπροι. Είναι γραμμένα με κιμωλίες,  στυλό, μέχρι κόπρανα. Τα μηνύματα αυτά έχουν συνήθως θεμελιώδη θέματα, σχετικά με την αγάπη όπως για παράδειγμα « Μάσα + Μπόμπα= Αγάπη », μέχρι βρισιές. Οι βρισιές είναι το πιο αντιπροσωπευτικό κομμάτι της πραγματικής κατάστασης και των επιθυμιών του σοβιετικού λαού.  Πιστεύω πως στη ρωσική γλώσσα υπάρχουν περίπου στις δέκα λέξεις ή εκφράσεις οι οποίες ολοκληρώνουν την ύπαρξη του σοβιετικού λαού. Αυτές τις λέξεις δεν θα τις βρεις ούτε σε ολόκληρα τα έργα του Λένιν, ούτε στο Μανιφέστο του Μαρξ ούτε στα έργα των κρεμλινολόγων Αμερικανών.  Αυτές τις λέξεις θα τις βρεις μόνο εδώ, μονάχα σ αυτόν τον χώρο.

Θα ήθελα να πω κάτι ακόμα. Υποθέτω πως έχετε διαβάσει Προυστ. Σας λέω λοιπόν ότι για τον Σοβιετικό πολίτη τίποτα δεν μπορεί να υποστηρίξει καλύτερα τον ρόλο των μπισκότων της Μανταλένας του Προυστ από την τουαλέτα. Η σοβιετική τουαλέτα έχει και αυτόν τον ρόλο. Αυτή η μυρωδιά των κοπράνων, των ούρων και του χλωρίου που πολλές φορές κάνει τα δάκρυα σου να τρέχουν ασταμάτητα, αυτή η εικόνα των άσπρων τοίχων με τα σημάδια από κατούρημα και τα σημάδια απ τα παπούτσια, αυτή η αίσθηση του κρύου αέρα τον χειμώνα, ξυπνάει ακόμα και σήμερα τις πιο άσχημες και τις πιο όμορφες αναμνήσεις σε έναν πολίτη της πρώην Σοβιετικής ένωσης. Η τουαλέτα ξυπνάει και αναμοχλεύει τις πιο κρυμμένες αναμνήσεις και μπορεί να σε επαναφέρει στη ζωή.

 

About this issue

This July, The Observer Translation Project leaves its usual format to present a special CRISIS ISSUE. Things are tough all over. Hard Times suddenly feels like the book of the moment. The global economic crisis impacts life as we know it, and viewed from Bucharest the effects reverberate in domains that include geo-politics and publishing in Romania and abroad, with the crisis at The Observer Translation Project as an instance of a universal phenomenon. read more...

Translator's Choice

Author: Vasile Ernu
Translated by: Monika Oslaj

Oda sovjetskom toaletu

Oda sovjetskom toaletu Posvećeno Iliji Kabakovu Za sovjetskog građanina ne postoji ništa intimnije od toaleta (Dopustite mi sa velikim poštovanjem koje imam prema ovom mjestu i ovoj ...

Exquisite Corpse

Planned events in Cultural Agenda see All Planned Events

17 December
Tardes de Cinema Romeno
As tardes de cinema romeno do ICR Lisboa continuam no dia 17 de Dezembro de 2009, às 19h00, na ...
14 December
Omaggio a Gheorghe Dinica Proiezione del film "Filantropica" (regia Nae Caranfil, 2002)
“Filantropica” è uno dei film che più rendono giustizia al ...
12 December
Årets Nobelpristagare i litteratur Herta Müller gästar Dramaten
Foto: Cato Lein 12.12.2009, Dramaten, Nybroplan, Stockholm I samband med Nobelveckan kommer ...
10 December
Romanian Festival @ Peninsula Arts - University of Plymouth
13 & 14 November 2009. Films until 18 December. Twenty of Romania's most influential and ...
10 December
Lesung und Gespräch mit Ioana Nicolaie
Donnerstag, 10. Dezember, um 19.30 Uhr Ort: Szimpla Café Gärtnerstrs.15, ...
 
 

Our Partners

Razvan Lazar_Dunkelkammer SENSO TV Eurotopics Institutul Cultural Roman Economic Forum Krynica Radio Romania Muzical Liternet Radio France International Romania Suplimentul de cultura Radio Lynx